Trauma-begrippenlijst, in begrijpelijke taal
Dit zijn de woorden die we binnen Recovery Trauma™ gebruiken, met compassie gedefinieerd. Het zijn geen klinische beschrijvingen — ze zijn een startpunt om jezelf met meer vriendelijkheid te begrijpen.
A
Hechting
De emotionele band die ontstaat tussen een kind en diens eerste verzorgers. Wanneer vroege hechting onveilig of inconsistent voelt, kan dit bepalen hoe we later vertrouwen, verbinding maken en ons veilig voelen in relaties. Deze patronen kunnen in de loop van de tijd veranderen door nieuwe, veiligere ervaringen.
Gerelateerd:Innerlijk kindTraumabandCo-regulatie
B
Grenzen
De grenzen die we stellen om onze energie, ons lichaam, onze tijd en ons emotionele welzijn te beschermen. Grenzen zijn geen muren — ze zijn een daad van zelfrespect die helpt om relaties veiliger te laten voelen. Ze leren herkennen en aangeven is vaak onderdeel van traumaherstel.
C
Co-regulatie
Het proces waarbij ons zenuwstelsel tot rust komt in de aanwezigheid van een veilig, gereguleerd persoon. Een rustige stem, vriendelijke ogen of een kalme ademhaling naast ons kan ons eigen lichaam helpen ontspannen. Het is hoe mensen biologisch geprogrammeerd zijn om elkaar te sussen.
Gerelateerd:ZenuwstelselNervus VagusWindow of Tolerance
Cognitieve vervormingen
Denkgewoonten die een vertekend beeld geven van hoe we onszelf, anderen en de wereld zien — zoals alles-of-niets-denken, catastroferen of alles op jezelf betrekken. Ze ontstaan vaak als overlevingsstrategieën. Ze opmerken is de eerste stap om ze voorzichtig om te buigen.
Gerelateerd:KernovertuigingenZelfcompassie
Complex PTSD
Een reactie op langdurig of herhaald trauma — vaak relationeel of in de kindertijd — in plaats van een eenmalige gebeurtenis. Het kan gepaard gaan met emotionele flashbacks, moeite met eigenwaarde, schaamte en uitdagingen in relaties. Complex PTSD (CPTSD) is geen levenslang vonnis; heling is mogelijk met de juiste steun.
Gerelateerd:Emotionele flashbacksSchaamteInnerlijk kind
Kernovertuigingen
Diepe, vaak onuitgesproken overtuigingen die we hebben over onszelf, anderen en de wereld — zoals 'ik ben niet veilig' of 'ik moet liefde verdienen'. Velen ontstaan vroeg, als reactie op wat we nodig hadden om te overleven. Ze kunnen in de loop van de tijd worden onderzocht en verzacht.
D
Dissociatie
Een beschermende ontkoppeling van gedachten, gevoelens, het lichaam of de omgeving — vaak de manier waarop het zenuwstelsel ons afschermt wanneer iets overweldigend voelt. Het kan eruitzien als 'wegtrekken', je verdoofd voelen of je onwerkelijk voelen. Aardingsoefeningen kunnen hierbij helpen.
Gerelateerd:AardingFreeze (Bevriezen)Zenuwstelsel
E
Emotionele flashbacks
Een plotselinge terugkeer van de emotionele intensiteit uit het verleden — vaak zonder duidelijke visuele herinneringen. Je kunt je klein, doodsbang of beschaamd voelen om redenen die niet passen bij het huidige moment. Het benoemen en aarden kan helpen om de golf te laten passeren.
Gerelateerd:Complex PTSDAardingInnerlijk kind
Emotieregulatie
Het vermogen om emoties op te merken, te verdragen en er voorzichtig mee te werken in plaats van erdoor overweldigd te worden. Het is een vaardigheid, geen karaktereigenschap, en het wordt sterker door oefening. Trauma kan dit moeilijker maken — en steun kan dit weer opbouwen.
Gerelateerd:Window of ToleranceRegulatie
Emotionele validatie
Erkennen dat een gevoel logisch is, zonder dat het opgelost of veranderd hoeft te worden. Je kunt je eigen gevoelens valideren, en het ontvangen van anderen kan diep helend zijn. Validatie is geen instemming — het is respect.
F
Fawn (Pleasen)
Een overlevingsreactie waarbij veiligheid werd gevonden in het pleasen van anderen — door meegaand te zijn, jezelf weg te cijferen of je eigen behoeften te negeren. Het is een slimme aanpassing die later baat heeft bij het leren van grenzen en zelfvertrouwen.
Vechten
Een overlevingsreactie waarbij het lichaam zich mobiliseert om zichzelf te verdedigen — door boosheid, confrontatie of weerstand. Het is beschermend, niet 'slecht'. Chronische vechtreacties kunnen het lichaam uitgeput en overalert maken.
Gerelateerd:ZenuwstelselHyperarousal
Vluchten
Een overlevingsreactie waarbij het lichaam zich mobiliseert om te ontsnappen — door vermijding, extreme drukbezigheid of letterlijk vluchten. Het uit zich vaak als angst, rusteloosheid of perfectionisme. Veilig vertragen kan helpen.
Gerelateerd:ZenuwstelselHyperarousal
Freeze (Bevriezen)
Een overlevingsreactie waarbij het lichaam verstilt en uitschakelt wanneer vechten of vluchten niet mogelijk zijn. Het kan voelen als gevoelloosheid, zwaarte of 'vastzitten'. Zachte beweging en warmte kunnen helpen om het lichaam weer 'online' te brengen.
Gerelateerd:DissociatieHypoarousalZenuwstelsel
G
Gaslighting
Een gedragspatroon waardoor iemand gaat twijfelen aan de eigen realiteit, herinneringen of gevoelens. Het kan subtiel of overduidelijk zijn, en het werkt oprecht desoriënterend. Benoemen wat er is gebeurd en geloofd worden zijn belangrijke onderdelen van herstel.
Gerelateerd:TraumabandEmotionele validatie
Aarding
Een reeks zachte oefeningen die je bewustzijn via je zintuigen terugbrengen naar het huidige moment. Het kan helpen als je je overweldigd, gedissocieerd of getriggerd voelt. Zelfs één keer rustig uitademen en beide voeten op de vloer telt al.
H
Hyperarousal
Een staat van hoge activatie van het zenuwstelsel — een jagend hart, gespannen spieren, scannen op gevaar, moeite met slapen. Het is vecht/vlucht-energie die nergens heen kan. Rustige uitademingen en ritmische beweging kunnen helpen dit te ontladen.
Gerelateerd:VechtenVluchtenWindow of Tolerance
Hyperalertheid
Het constant en uitputtend scannen van je omgeving op tekenen van dreiging. Het is een slimme aanpassing uit tijden dat het gevaar reëel was — en het kan voorzichtig worden afgeleerd naarmate veiligheid bestendiger wordt.
Gerelateerd:HyperarousalZenuwstelsel
Hypoarousal
Een staat van lage activatie van het zenuwstelsel — gevoelloos, mistig, zwaar, afgesloten. Het is de bevries/uitschakel-kant van het overlevingsspectrum. Warmte, zachte beweging en verbinding kunnen langzaam de energie terugbrengen.
Gerelateerd:Freeze (Bevriezen)DissociatieWindow of Tolerance
I
Innerlijk kind
Het jongere deel van ons dat nog steeds de gevoelens, behoeften en pijn van vroeger met zich meedraagt. Je met compassie naar dit deel toewenden — in plaats van met kritiek — vormt vaak de kern van traumaherstel.
Gerelateerd:Werken met DelenZelfcompassie
M
Mindfulness
Het oefenen in het opmerken van wat er nu gebeurt, met vriendelijkheid en zonder oordeel. Het vereist geen stille geest — alleen de bereidheid om op te merken. Kleine, regelmatige momenten tellen zwaarder dan lange sessies.
N
Zenuwstelsel
Het netwerk door je hele lichaam dat veiligheid en dreiging waarneemt, en ons schakelt tussen rust, activatie en uitschakeling. Trauma beïnvloedt het zenuwstelsel, niet alleen je gedachten — daarom zijn lichaamsgerichte oefeningen zo belangrijk.
Gerelateerd:Nervus VagusPolyvagaaltheorieRegulatie
Neuroplasticiteit
Het voortdurende vermogen van de hersenen om nieuwe verbindingen te maken en te veranderen. Dit is waarom heling op elke leeftijd mogelijk is. Herhaalde ervaringen van veiligheid, warmte en keuzevrijheid vormen het zenuwstelsel na verloop van tijd letterlijk opnieuw.
P
Werken met Delen
Een benadering die de geest ziet als bestaande uit verschillende 'delen' — beschermers, bannelingen, de innerlijke criticus, het innerlijke kind — elk met een eigen rol. Het doel is niet om een deel het zwijgen op te leggen, maar om er met nieuwsgierigheid en compassie mee om te gaan.
Gerelateerd:Innerlijk kindZelfcompassie
Polyvagaaltheorie
Een kader (ontwikkeld door Dr. Stephen Porges) dat beschrijft hoe de nervus vagus ons helpt te schakelen tussen veiligheid, mobilisatie en uitschakeling. Het biedt een compassievolle, lichaamsgerichte manier om te begrijpen waarom we reageren zoals we doen.
Gerelateerd:Nervus VagusZenuwstelsel
Projectie
Wanneer gevoelens die we bij onszelf moeilijk kunnen verdragen, bij iemand anders worden neergelegd. Dit opmerken — 'gaat dit echt over hen, of over mij?' — is een zorgzame vorm van eerlijkheid naar jezelf, geen zelfverwijt.
R
Radicale acceptatie
Een DBT-vaardigheid waarbij je de realiteit volledig erkent zoals die is, zelfs als die pijnlijk is, zonder te eisen dat het anders zou zijn. Het is geen goedkeuring — het is jezelf bevrijden van het vechten tegen wat al is gebeurd, zodat je kunt reageren op wat er nu is.
Regulatie
Het voortdurende werk van het zachtjes sturen van je zenuwstelsel naar een plek waar je je veilig genoeg, kalm genoeg en verbonden genoeg voelt. Het is zelden een eenmalige toestand — het is een ritme.
Gerelateerd:Co-regulatieWindow of Tolerance
Veerkracht
Het vermogen om te buigen zonder te breken, te herstellen en te blijven groeien na moeilijke ervaringen. Veerkracht is niet hetzelfde als 'je erdoorheen slaan' — het wordt opgebouwd door veiligheid, steun, zelfcompassie en kleine, herhaalde oefeningen.
S
Zelfcompassie
Jezelf tegemoet treden met dezelfde vriendelijkheid die je een goede vriend zou bieden — vooral als je het moeilijk hebt. Het is geen zelfmedelijden of een excuus zoeken; onderzoek toont aan dat het motivatie, veerkracht en verandering versterkt.
Gerelateerd:SchaamteInnerlijk kind
Schaamte
Het pijnlijke gevoel dat er iets mis is met wie ik ben (niet alleen met wat ik deed). Trauma zorgt vaak voor schaamte die nooit bij ons hoorde. Met compassie gezien worden — door onszelf en anderen — is wat deze schaamte losmaakt.
Gerelateerd:ZelfcompassieInnerlijk kind
Somatisch
Alles wat met het lichaam te maken heeft. Somatische oefeningen werken met sensaties, ademhaling en beweging om te helpen loslaten wat met praten alleen niet bereikt kan worden. Het lichaam is een partner in het helingsproces, geen obstakel.
Gerelateerd:ZenuwstelselAarding
T
Traumaband
Een krachtige hechting die kan ontstaan in relaties met cycli van pijn en herstel. Het is geen zwakte of domheid — het is hoe het zenuwstelsel probeert veiligheid te vinden in onveilige omstandigheden. Steun helpt om de grip ervan te versoepelen.
Gerelateerd:HechtingGaslighting
Trigger
Een signaal in het huidige moment (een geur, toon, plek of gevoel) dat een overlevingsreactie uit het verleden activeert. Triggers zijn geen teken dat je 'kapot' bent — het is je zenuwstelsel dat zich iets herinnert. Ze benoemen helpt om de lading ervan te verminderen.
Gerelateerd:Emotionele flashbacksAarding
U
Urge Surfing
Een mindfulness-vaardigheid om sterke impulsen uit te zitten — door op te merken hoe ze opkomen, een piek bereiken en weer wegtrekken, als een golf, zonder ernaar te handelen. Impulsen zijn tijdelijk, ook al voelt dat niet altijd zo.
V
Nervus Vagus
Een lange, vertakte zenuw die de hersenstam verbindt met het hart, de longen en de darmen. Het speelt een centrale rol in je kalm, verbonden en sociaal veilig voelen. Langzaam uitademen, neuriën en zachte aanraking kunnen deze zenuw ondersteunen.
Gerelateerd:PolyvagaaltheorieZenuwstelsel
W
Window of Tolerance
De zone waarin je kunt voelen, denken en verbinden zonder overweldigd te raken (boven het venster) of te blokkeren (eronder). Trauma maakt dit venster vaak smaller — veilige oefeningen maken het geleidelijk weer breder.
Gerelateerd:HyperarousalHypoarousalRegulatie
Wise Mind
Een DBT-concept voor de plek waar het rationele brein (logica) en het emotionele brein (gevoel) samenkomen. Het is het kalme, geaarde weten dat ontstaat door naar beide te luisteren — en vaak door genoeg te vertragen om het te kunnen horen.
Alleen ter educatie. Recovery Trauma™ is geen therapiedienst of medische zorgverlener. Kijk voor dringende hulp bij Hulp bij crisis.